Nhân liệu (Peopleware): Khuôn mẫu của các khuôn mẫu

NHÂN LIỆU (PEOPLEWARE): CÁC DỰ ÁN VÀ ĐỘI NGŨ HIỆU QUẢ

KHUÔN MẪU CỦA CÁC KHUÔN MẪU

Các khuôn mẫu xuất hiện thường trực trong không gian thành công là vì chúng hòa hợp cơ bản với đặc tính con người. Chúng cho phép con người hoạt động như một con người. Chúng nhấn mạnh bản chất con người - con người là một cá thể và cũng là một thành viên trong nhóm. Chúng không phủ nhận tính cá thể cũng như phủ nhận xu hướng gắn liền với tập thể. Chúng để con người thực sự là một con người.

Một yếu tố chung xuyên suốt mọi khuôn mẫu (của chúng tôi cũng như của Alexander) là dựa vào các công thức không thể nhân bản. Chẳng người nào buộc phải có cùng không gian làm việc với người khác. Không nơi ăn uống nào buộc phải giống với nơi ăn uống khác, không thư viện hay chỗ ngồi nào buộc phải giống thư viện hay chỗ ngồi khác. Kết cấu, hình dáng, và tổ chức của không gian là đề tài hấp dẫn với người chiếm cứ không gian đó. Không gian cần phù hợp với công việc diễn ra ở đó. Và nhân viên ở mọi cấp cần để lại dấu ấn của họ tại công sở.

(Còn tiếp)

-- Nguồn: Tom DeMarco, Timothy Lister (2014) Nhân liệu (Peopleware): Các dự án và đội ngũ hiệu quả, xuất bản lần 3.
-- Bài được tập hợp tại Nhân liệu (Peopleware)

Nhân liệu (Peopleware): Khuôn mẫu thứ tư: Không gian chung

NHÂN LIỆU (PEOPLEWARE): CÁC DỰ ÁN VÀ ĐỘI NGŨ HIỆU QUẢ

KHUÔN MẪU THỨ TƯ: KHÔNG GIAN CHUNG

Một khuôn mẫu lâu đời về không gian nội thất là nơi có mức độ thân mật tăng dần khi đi từ từ vào trong. Vòng ngoài là không gian mà người ngoài (người đưa thư, người giao hàng và người bán hàng) có thể thâm nhập. Tiếp đến là nơi dành cho người nội bộ (nhóm làm việc hay gia đình), và cuối cùng là không gian chỉ dành cho cá nhân. Khuôn mẫu này áp dụng vào ngôi nhà của bạn khi đi từ phòng tiếp khách đến phòng sinh hoạt gia đình đến nhà bếp đến phòng ngủ rồi đến phòng tắm. Và điều này cũng phải như thế đối với một công sở lành mạnh.

Nơi ra vào công sở phải là nơi dành cho cả nhóm. Dần vào trong phải là nơi dành cho các nhóm làm việc mật thiết với nhau để tương tác và để tán gẫu. Cuối cùng, có một nơi tĩnh lặng để cá nhân có thể làm việc một mình.

Không gian tương tác nhóm cần có bàn ghế cho cả nhóm, bảng viết, và nơi dán bất kỳ thông báo nào mà các thành viên trong nhóm muốn thông báo. Một cách lý tưởng, cũng cần có nơi để các thành viên nấu những bữa ăn đơn giản rồi cùng nhau thưởng thức:

Không cùng nhau ăn uống, không thể có đoàn kết trong nhóm. Hãy dành cho mỗi nhóm một nơi để họ có thể cùng nhau ăn uống. Hãy khiến bữa ăn bình thường trở thành một sự kiện thường xuyên. Cụ thể là hãy tổ chức bữa ăn trưa ở mọi công sở để một bữa ăn bình thường quanh bàn (không phải cơm hộp) trở nên một sự kiện thoải mái mỗi ngày... Trong nhóm làm việc của chúng tôi tại Trung tâm, chúng tôi thấy rằng cách làm hay nhất là thay phiên nhau nấu bữa trưa. Bữa trưa đã trở thành một sự kiện: một sự tụ tập: sự kiện mà mọi thành viên đều đặt tình cảm và năng lượng vào đó.
-- Christopher Alexander, Một Ngôn ngữ Khuôn mẫu

(Còn tiếp)

-- Nguồn: Tom DeMarco, Timothy Lister (2014) Nhân liệu (Peopleware): Các dự án và đội ngũ hiệu quả, xuất bản lần 3.
-- Bài được tập hợp tại Nhân liệu (Peopleware)

Nhân liệu (Peopleware): Khuôn mẫu thứ ba: Không gian bên trong và bên ngoài

NHÂN LIỆU (PEOPLEWARE): CÁC DỰ ÁN VÀ ĐỘI NGŨ HIỆU QUẢ

KHUÔN MẪU THỨ BA: KHÔNG GIAN BÊN TRONG VÀ BÊN NGOÀI

Cấu hình hẹp còn tạo khả năng tích hợp lớn lao hơn giữa không gian bên trong và bên ngoài. Nếu bạn từng có cơ hội làm việc tại nơi có không gian bên ngoài, thật khó tưởng tượng chuyện tự buộc mình phải làm việc toàn bộ trong phòng.

Khi hình thành hội nghề nghiệp Atlantic Systems vào năm 1983, chúng tôi tìm địa điểm ở Manhattan để đặt trụ sở nghiệp hội và văn phòng cho các thành viên ở New York. Địa điểm mà chúng tôi chọn là tầng trên cùng của công ty cung ứng tàu biển ở Greenwich Village. Địa điểm này gồm 600 mét vuông trong phòng và 300 mét vuông ngoài hiên. Diện tích ngoài hiên đã trở thành nơi ăn uống và hội họp của chúng tôi vào mùa xuân, hè, và thu. Tối thiểu là nửa năm không gian ngoài hiên được dùng gần như hết công suất. Bất kỳ việc gì có thể làm ngoài hiên thì được làm ngoài hiên.

Trước khi bạn cho rằng giải pháp của chúng tôi là xa xỉ không thể chấp nhận, hãy xét đến điều này: Chúng tôi chỉ phải trả một phần ba so với giá cho thuê trung bình ở Manhattan. Địa điểm của chúng tôi rẻ hơn rất nhiều vì đó không phải là một bộ phận của cả tòa nhà. Bạn không thể tập trung hàng ngàn người vào đó. Bạn sẽ phải xem xét hàng trăm phương án đặc biệt để có thể đưa một số lượng lớn nhân viên vào những nơi như chỗ chúng tôi. Và khi làm được điều đó, họ sẽ không có điều kiện làm việc như nhau. Vào một ngày nắng đẹp, một số nhân viên làm việc ngoài hiên trong khi một số khác ngoài vườn hay dưới tán cây hay sân trong. Thật đa dạng.

(Còn tiếp)

-- Nguồn: Tom DeMarco, Timothy Lister (2014) Nhân liệu (Peopleware): Các dự án và đội ngũ hiệu quả, xuất bản lần 3.
-- Bài được tập hợp tại Nhân liệu (Peopleware)

Nhân liệu (Peopleware): Khuôn mẫu thứ hai: Cửa sổ

NHÂN LIỆU (PEOPLEWARE): CÁC DỰ ÁN VÀ ĐỘI NGŨ HIỆU QUẢ

KHUÔN MẪU THỨ HAI: CỬA SỔ

Chính trị văn phòng hiện đại tạo ra sự phân biệt giai cấp lớn lao trong vấn đề phân bổ cửa sổ. Hầu hết các thành viên tham gia đều thua khi đánh cược để được ở gần cửa sổ. Những người chẳng bao giờ nghĩ rằng họ sẽ sống trong một ngôi nhà không cửa sổ lại dành hầu hết thời gian ban ngày tại công sở không cửa sổ. Alexander rất thiếu kiên nhẫn với không gian không cửa sổ: "Phòng nào không được ngắm cảnh thì như nhà tù giam cầm nhân viên."

Ta được đào tạo để chấp nhận rằng văn phòng không cửa sổ là tất yếu. Ta nghe rằng công ty nào cũng muốn mỗi nhân viên đều có cửa sổ, nhưng không làm được. Chắc chắc là làm được. Có thể chứng minh chắc chắn rằng có thể xây dựng đủ số cửa sổ trong một không gian mà không quá tốn kém. Chứng minh cụ thể là khách sạn, khách sạn bất kỳ. Thậm chí bạn không thể hình dung rằng bạn được giới thiệu ở một phòng khách sạn mà không có cửa sổ. Bạn sẽ không chấp nhận điều đó. (Đây là nơi bạn chỉ vào đó để ngủ.) Vì thế khách sạn được xây dựng với rất nhiều cửa sổ.

Vấn đề của không gian không cửa sổ là hệ quả trực tiếp của tỉ lệ vuông. Nếu các tòa nhà được xây dựng theo dáng khá hẹp, sẽ không thể thiếu cửa cổ. Một giới hạn hợp lý đối với chiều rộng tòa nhà là 10 mét, như được thể hiện ở Hình 13-4.

Hình 13-4: Ký túc xá nữ tại Swarthmore College.

Giới hạn các tòa nhà rộng 10 mét ư? Đây có phải là đề nghị nghiêm túc không vậy? Còn chi phí thì sao? Còn lợi ích kinh tế của những tòa nhà có không gian bên trong to lớn thì sao? Cách đây vài năm, cơ quan lập pháp Đan Mạch đã thông qua điều luật buộc mọi nhân viên phải có cửa sổ của riêng mình. Điều luật này buộc nhà xây dựng phải xây các tòa nhà dài và hẹp, bắt chước khách sạn và chung cư căn hộ. Trong các nghiên cứu thực hiện sau khi thực thi điều luật này một thời gian, không có thay đổi thật đáng kể nào về chi phí cho mỗi mét vuông. Điều đó không có nghĩa là cấu hình hẹp không tăng chi phí đáng kể, nó chỉ có nghĩa là nếu tăng chi phí, thì đó là rất nhỏ. Thậm chí nếu phải chi phí cao hơn để nhân viên được làm việc trong không gian thoải mái hơn, chi phí đó là đáng có vì có thể tiết kiệm những khoản khác. Vấn đề thật sự là chi phí là loại dễ nhận biết (không gian và dịch vụ), còn thuận lợi đi kèm thì khó đo và vì vậy rất khó nhận biết (năng suất tăng và tỉ lệ nghỉ việc giảm).

(Còn tiếp)

-- Nguồn: Tom DeMarco, Timothy Lister (2014) Nhân liệu (Peopleware): Các dự án và đội ngũ hiệu quả, xuất bản lần 3.
-- Bài được tập hợp tại Nhân liệu (Peopleware)

Nhân liệu (Peopleware): Khuôn mẫu thứ nhất: Công sở được may đo từ các vật dụng tháo lắp dễ dàng

NHÂN LIỆU (PEOPLEWARE): CÁC DỰ ÁN VÀ ĐỘI NGŨ HIỆU QUẢ

KHUÔN MẪU THỨ NHẤT: CÔNG SỞ ĐƯỢC MAY ĐO TỪ CÁC VẬT DỤNG THÁO LẮP DỄ DÀNG

Gian làm việc hiện nay là một kiệt tác về sự thỏa hiệp. Nó chẳng cho bạn sự riêng tư nào nhưng vẫn khiến bạn cảm thấy biệt lập. Bạn không tránh được tiếng ồn và sự làm phiền, thật ra trong một số tình huống, tiếng ồn và sự làm phiền được tích cực truyền vào chỗ bạn. Bạn được biệt lập vì không gian nhỏ lẻ này ngăn cản mọi người ngoại trừ bạn (đó là một ngăn trong nhà vệ sinh nhưng không có bồn cầu.). Không gian đó gây khó khăn cho làm việc một mình và hầu như không thể tham gia hoạt động nhóm.

Các gian làm việc đơn lẻ thể hiện không gian không tốt đối với người làm việc một mình và chẳng có chỗ nào dành cho nhóm. Một giải pháp trong trường hợp này là hình thành một không gian vây quanh các nhóm làm việc. Từng nhóm cần một không gian mà người ngoài có thể nhận ra và có tính bán riêng tư. Mỗi người cần một không gian riêng tư được che chắn tốt.

Các nhóm nhân viên được chỉ định hay được chọn làm việc cùng nhau sẽ cần có vai trò nhất định trong việc thiết kế không gian cho chính họ. Lý tưởng nhất là họ được một tổ chức qui hoạch trung ương hỗ trợ để thực hiện điều này. Nhiệm vụ của tổ chức đó là phải tìm cho được một không gian cho nhóm: "Tôi thấy các bạn gồm ba người, vì vậy các bạn cần 90 mét vuông trở lên. À, chỗ này có thể được đấy. Giờ thì ta hãy cùng suy nghĩ cách bố trí nội thất..." Sau đó các thành viên trong nhóm và người tư vấn bắt đầu tìm cách bố trí không gian cho họ (Hình 13-3).

Do nhân viên được phép tham gia thiết kế không gian cho chính họ, mọi bàn ghế và vật dụng của công ty phải vận hành theo một cách thật sự đơn thể. Thay vì chỉ phù hợp với sự phân ô đơn giản, vật dụng phải phù hợp với nhiều cấu hình đa dạng.

Hình 13-3: Các phương án bố trí khả dĩ.

(Còn tiếp)

-- Nguồn: Tom DeMarco, Timothy Lister (2014) Nhân liệu (Peopleware): Các dự án và đội ngũ hiệu quả, xuất bản lần 3.
-- Bài được tập hợp tại Nhân liệu (Peopleware)

Nhân liệu (Peopleware): Khuôn mẫu

NHÂN LIỆU (PEOPLEWARE): CÁC DỰ ÁN VÀ ĐỘI NGŨ HIỆU QUẢ

KHUÔN MẪU

Từng khuôn mẫu trong Phương pháp Xây dựng Vượt Thời gian là một khái quát về không gian và trật tự nội thất thành công. Quyển quan trọng nhất của bộ sách, Một Ngôn ngữ Khuôn mẫu, trình bày 253 khuôn mẫu này và đan kết chúng thành một kiến trúc thống nhất. Một số khuôn mẫu liên quan đến ánh sáng và rộng rãi, các khuôn mẫu khác liên quan đến trang trí, hay quan hệ giữa không gian bên trong và bên ngoài, hay liên quan đến không gian dành cho người lớn, trẻ em, người già, hay đến việc đi lại vòng quanh hay xuyên qua không gian khép kín. Từng khuôn mẫu được trình bày theo một cách ngôn kiến trúc đơn giản, kèm hình minh họa và bài học. Xen giữa là thảo luận lý do vì sao có khuôn mẫu đó. Chẳng hạn, hãy xét minh họa và trích đoạn từ Khuôn mẫu 183, Tường bao Công sở:

Nhân viên không thể làm việc hiệu quả nếu công sở quá khép kín hay quá phơi bày. Công sở tốt sẽ đạt được sự cân bằng ... Bạn cảm thấy thoải mái hơn nếu có bức tường sau lưng ... Không nên có tường chắn gần hơn 2,5m ở phía trước. (Khi làm việc, thỉnh thoảng bạn muốn nhìn lên và thư giãn đôi mắt bằng cách tập trung vào một thứ bào đó xa hơn bàn làm việc. Nếu có tường chắn ở khoáng cách gần hơn 2,5m thì mắt bạn không thể thay đổi sự tập trung và vì vậy mắt không được nghỉ. Trong trường hợp này bạn cảm thấy bức bối.)... Bạn không được nghe tiếng ồn khác với âm thanh mà bạn tạo ra nơi công sở. Công sở của bạn cần đủ kín đáo để ngăn được tiếng ồn khác với âm thanh mà bạn tạo ra. Có bằng chứng cho thấy nhân viên có thể tập trung tốt hơn vào công việc nếu người xung quanh cùng làm công việc đó, chứ không phải việc khác ... Công sở cần cho phép bạn nhìn về nhiều hướng khác nhau.

-- Christopher Alexander, Một Ngôn ngữ Khuôn mẫu

Hình 13-2: Công sở khép kín.

Để bổ sung vào 253 khuôn mẫu cơ bản, nhóm cần xây dựng một tập các khuôn mẫu mới, được may đo theo bản chất cụ thể dự án của họ. Vì mục đích của bốn phần kế, chúng tôi tự ứng cử là một nhóm như vậy. Mục tiêu của chúng tôi là thiết kế một công sở hợp lý cho nhân viên làm việc trí óc. Bốn khuôn mẫu mà chúng tôi đề xuất là nhằm vào bốn thất bại tệ hại nhất của công sở ngày nay. Khi tạo nên các khuôn mẫu này, chúng tôi sử dụng những khuôn mẫu của khách hàng của chúng tôi, họ đã tạo được một công sở thành công.

(Còn tiếp)

-- Nguồn: Tom DeMarco, Timothy Lister (2014) Nhân liệu (Peopleware): Các dự án và đội ngũ hiệu quả, xuất bản lần 3.
-- Bài được tập hợp tại Nhân liệu (Peopleware)

Nhân liệu (Peopleware): Khái niệm trật tự hữu cơ của Alexander

NHÂN LIỆU (PEOPLEWARE): CÁC DỰ ÁN VÀ ĐỘI NGŨ HIỆU QUẢ

KHÁI NIỆM TRẬT TỰ HỮU CƠ CỦA ALEXANDER

Hãy hình dung là cơ quan của bạn sắp xây một tổ hợp công trình không gian mới. Bước thứ nhất của quá trình này là gì? Hầu như chắc chắn đó sẽ là qui hoạch tổng thể. Trong hầu hết trường hợp, đây là sai lệch đầu tiên và chết người ra khỏi tập sách Phương pháp Xây dựng Vượt Thời gian. Các không gian sống động, thú vị, và hài hòa không bao giờ được phát triển theo cách này. Qui hoạch tổng thể hình dung vẻ đồ sộ hùng vĩ, khẩu độ thép và bê tông, tiếp cận khối kết cấu và sao chép để tạo nên một tổng thể to lớn gồm những thành phần giống hệt nhau. Kết quả là sự đồng bộ và không gian khô khan, chẳng phù hợp với ai ngoại trừ bản ngã của người mà nó bày tỏ lòng tôn kính.

Hầu hết không gian doanh nghiệp nguyên khối chỉ có thể hiểu được qua giá trị biểu tượng về những giám đốc điều hành mà đã tác động để nó ra đời. Đây là dấu ấn của họ trên trời, thành quả mà họ để lại. Họ hả hê, "Hãy nhìn những công trình của tôi, thật phi thường, và tuyệt vọng!" Dĩ nhiên tuyệt vọng đúng là điều bạn có thể có được. Gian làm việc của bạn, trải dài vô tận đến chân trời, cho bạn cảm giác như một chuồng gia súc được đánh số. Dù cho đó là tòa tháp Orwell của TransAmerica ở San Francisco hay lăng mộ Đại lộ Madison của AT&T, kết quả là sự giống nhau một cách đáng buồn: một cảm giác nghẹt thở về con người đó.

Qui hoạch tổng thể là một nỗ lực áp đặt trật tự chuyên chế. Tầm nhìn đơn lẻ và vì vậy đồng bộ sẽ chi phối tổng thể. Hai nơi có cùng chức năng thì không bao giờ được khác biệt. Hiệu ứng lề của quan điểm chuyên chế là ý niệm về cơ sở vật chất cuối cùng bị đóng băng.

Thay vì qui hoạch tổng thể, Alexander đề xuất một qui hoạch linh hoạt. Đó là một triết lý qua đó cơ sở vật chất có thể tăng trưởng theo lối tiến hóa nhằm đáp ứng nhu cầu của người sử dụng nó. Qui hoạch linh hoạt gồm ba phần:

* Một triết lý tăng trưởng từng phần

* Một tập các khuôn mẫu (hay các nguyên tắc thiết kế đã được chia sẻ) chi phối sự tăng trưởng

* Kiểm soát thiết kế có tính cục bộ bởi người sử dụng không gian đó

Theo qui hoạch linh hoạt, cơ sở vật chất tiến hóa theo những bước nhỏ để trở thành khu hay cộng đồng gồm các tòa nhà có liên hệ với nhau. Bằng cách tôn trọng những nguyên tắc thiết kế đã được chia sẻ, chúng duy trì sự hài hòa về tầm nhìn, chứ không rập khuôn. Như các làng mạc đã định hình, chúng bắt đầu có được nét quyến rũ qua tiến hóa. Đây là điều Alexander gọi là trật tự hữu cơ, được mô tả dưới đây và được thể hiện ở Hình 13-1.

Trật tự tự nhiên hay hữu cơ này hé lộ khi có sự cân bằng hoàn hảo giữa nhu cầu của những bộ phận đơn lẻ của môi trường, và nhu cầu tổng thể. Trong một môi trường hữu cơ, mỗi nơi đều có đặc trưng riêng và những nơi khác nhau đều có tính hợp tác, không phần nào bị cô lập, nhằm tạp nên một tổng thể bao trùm - một tổng thể mà mọi thành viên trong đó đều biết rõ.

Đại học Cambridge là một ví dụ hoàn hảo về trật tự hữu cơ. Một trong những đặc trưng đẹp nhất của đại học này là cách mà các trường - St. Johns, Trinity, Trinity Hall, Clare, Kings, Peterhouse, Queens - nằm giữa con đường chính của thành phố và con sông. Mỗi trường là một hệ thống các khu dân cư, mỗi trường có lối riêng nối vào đường chính, và những lối dẫn ra sông; mỗi trường có cầu nhỏ riêng bắc qua sông, và dẫn đến các đồng cỏ xa xa; mỗi trường có nhà thuyền riêng và những con đường đi dạo bờ sông. Nhưng trong khi mỗi trường lặp lại cùng một hệ thống, từng trường có đặc trưng riêng. Các khu dân cư, lối vào, nhà thuyền và đường đi bộ đều khác nhau.

-- Christopher Alexander, Thực nghiệm Oregon

Hình 13-1: Thành phố Thụy sĩ, một ví dụ về trật tự hữu cơ, không có qui hoạch tổng thể.

(Còn tiếp)

-- Nguồn: Tom DeMarco, Timothy Lister (2014) Nhân liệu (Peopleware): Các dự án và đội ngũ hiệu quả, xuất bản lần 3.
-- Bài được tập hợp tại Nhân liệu (Peopleware)